کارفرما: شرکت مهندسی و توسعه سروک آذر (SAED)
موقعیت مکانی: پهنه زرخیز میدان نفتی آذر، قلب تپنده عملیات در بلوک اناران
بازه زمانی اجرا: سال ۲۰۱۵ میلادی
پروژهی طراحی، تأمین تمامی نیازمندیهای لجستیکی و فنی، مدیریت استراتژیک دکلهای عملیاتی، و اجرای بینقص عملیات شکافت اسیدی (Acid Fracturing) بر روی پنج رشته از چاههای حیاتی میدان نفتی آذر، نه تنها یک گام فنی برجسته، بلکه اوج نمایشی از اقتدار مهندسی شرکت خدمات مهندسی نفت کیش (KPE) و فصلی نوین در تاریخ صنعت نفت جمهوری اسلامی ایران بود. این دستاورد بزرگ، که KPE با افتخار آن را به عنوان نخستین و تنها تجربه بومی موفق در سطح کشور، رقمخورده توسط دستان توانمند متخصصان ایرانی، در کارنامه درخشان خود به ثبت رسانده است، گواهی بر تعهد و شایستگی شرکت در بهکارگیری و ارتقاء فناوریهای پیشرفته در حوزه تحریک مخازن (Well Stimulation) است.
میدان نفتی آذر، با ویژگیهای زمینشناسی بس پیچیده و خصایص منحصربهفرد ژئومکانیکی، همواره چالشهایی بنیادین در مسیر تحقق پتانسیل کامل بهرهبرداری از مخزن به شمار میرفته است. افزایش چشمگیر و پایدار نرخ تولید از چاهها، برقراری ارتباطی هیدرولیکی بهینه میان حفره چاه و رگههای مخزنی، و ارتقاء کلی عملکرد تولیدی میدان، امری استراتژیک و حیاتی بود که تحقق آن، مستلزم اتخاذ رویکردهایی خلاقانه و نوآورانه در فرآیندهای تحریک و احیای مخزن بود. در این برهه حساس، KPE با پذیرش مسئولیت این مأموریت خطیر و پیچیده، با عزمی راسخ، نقش پیشگام خود را در انتقال دانش فنی، بومیسازی فناوریهای روز دنیا، و ارتقاء توانمندیهای بومی در صنعت نفت، به زیور عمل آراست.
KPE، با الهام از عمیقترین اصول مدیریت پروژه، یک استراتژی فراگیر و یکپارچه را برای هدایت تمامی ابعاد این عملیات حساس و ظریف به کار گرفت. این رویکرد جامع، که تمامی حلقههای زنجیره ارزش را دربر میگرفت، شامل مراحل کلیدی زیر بود:
مطالعات عمیق ژئومکانیکی و ارزیابی خواص سنگ مخزن: این مرحله، پایههای علمی و مهندسی طرح را بنا نهاد. تحلیلهای دقیق پارامترهای حیاتی چون تنشهای درونی سازند، استحکام فشاری و کششی سنگ، مدول الاستیسیته، و گرادیان فشاری که منجر به شکست سازند میشود، مبنای اصلی طراحی مهندسی شکافت قرار گرفت.
طراحی مهندسی شکافت اسیدی (Fracture Design): طراحی هوشمندانه هندسه بهینه شکافهای هیدرولیکی، انتخاب گزینههای مطلوب از میان سیستمهای اسیدی متنوع و سیالات تحریک پیشرفته، و بهینهسازی دقیق پروفیل تزریق، با هدف دستیابی به حداکثر اثربخشی و پایداری شکاف صورت پذیرفت.
تأمین استراتژیک کالا و تجهیزات تخصصی: فرآیند گردآوری، ارزیابی کیفی، و تأمین بهموقع تمامی مواد مصرفی حیاتی و تجهیزات فنی پیشرفته، از جمله مواد شیمیایی با کارایی بالا و سیستمهای پایش و کنترل دقیق، با دقت و وسواس فراوان به انجام رسید.
مدیریت هوشمندانه دکلهای عملیاتی (Workover Rig Management): برنامهریزی دقیق، هماهنگی بینقص میان واحدهای مختلف، و اجرای عملیات با بهرهگیری از پیشرفتهترین دکلهای تعمیراتی و تیمی از زبدهترین کارشناسان و تکنسینهای عملیاتی، از ویژگیهای کلیدی این بخش بود.
اجرای عملیاتی دقیق و حسابشده: پیادهسازی مرحله به مرحله طرحهای مصوب، شامل عملیات دقیق حفاری و تراش (Perforation)، بهرهگیری مؤثر از واحدهای لوله مغزی (Coiled Tubing) برای تزریقهای حساس، استفاده بهینه از گاز نیتروژن برای پاکسازی و افزایش فشار، و اجرای خدمات تکمیلی و بازتکمیلی چاه با استانداردهای بالا.
این پروژه فراتر از یک دستاورد صرفاً فنی، نمادی از عزم ملی برای دستیابی به خودکفایی در عرصههای دانشبنیان و فنّاوریهای پیشرفته بود. این گام بزرگ، که برای اولین بار در صنعت نفت کشور توسط یک شرکت داخلی برداشته شد، بر این اصل تأکید داشت:
«ما در KPE، تمامی موانع و پیچیدگیهای اجرایی این پروژه را به عنوان فرصتی مغتنم برای ورود شایسته به قلمرو تکنولوژیهای مدرن و کسب جایگاه پیشگامی در دانش بومی شکافت اسیدی تلقی میکنیم.»
این جمله، بازتابدهنده روحیه جسورانه KPE در مواجهه با چالشها و تبدیل آنها به سکوی پرتابی برای تعالی و نوآوری است.
این پروژه، که در سال ۲۰۱۵ میلادی با هدف افزایش بهرهدهی و بهبود ارتباط هیدرولیکی مخزن صورت پذیرفت، علیرغم عدم دستیابی به نتیجه مطلوب نهایی، فرصتی بیبدیل برای آزمودن توانمندیهای بومی در اجرای تکنولوژیهای پیشرفته و شناسایی نقاط ضعف بالقوه فراهم ساخت.
پیچیدگیهای زمینشناسی و ژئومکانیکی: ساختار پیچیده میدان آذر، علیرغم مطالعات اولیه، همچنان دارای ابهاماتی بود که در حین عملیات، منجر به پیشبینیهای نادرست در خصوص رفتار سازند و تزریق سیال شد. این تجربه، بر ضرورت مطالعات تکمیلی و مدلسازیهای پیشرفتهتر ژئومکانیکی در میادین مشابه تأکید میورزد.
مدیریت ریسک و پیشبینی حوادث: هرچند پروتکلهای مدیریت ریسک تعریف شده بودند، اما وقوع حوادث غیرمترقبه، لزوم بازنگری در سناریوهای احتمالی و تقویت برنامههای اضطراری را آشکار ساخت. از دست رفتن چاه، هشداری جدی در خصوص اهمیت آمادگی کامل برای مواجهه با شرایط بحرانی بود.
تکنولوژی بومی و بلوغ فرآیند: این پروژه، نخستین تجربه بومی در اجرای عملیات شکافت اسیدی بود. اگرچه تیم اجرایی با تلاش فراوان، مراحل فنی را پیش برد، اما چالشهای ناشی از عدم بلوغ کامل فرآیند و نبود تجربیات پیشین مشابه در مقیاس ملی، خود به مانعی برای دستیابی به موفقیت کامل تبدیل شد. این امر، ضرورت سرمایهگذاری بلندمدتتر در تحقیق و توسعه و انتقال دانش فنی عمیقتر را برجسته میسازد.
ارزیابی جامع سیالات و تجهیزات: انتخاب و بهکارگیری سیستمهای اسیدی و سیالات تحریک، با توجه به شرایط خاص میدان، نیازمند ارزیابیهای دقیقتر و احتمالاً، توسعه فرمولاسیونهای سفارشی بود. همچنین، عملکرد برخی تجهیزات در شرایط عملیاتی حاد، نیازمند بررسی و بهبودهای آتی است.
علیرغم نتیجه حاصله، KPE از این تجربه، درسهای ارزشمندی آموخته است. این درسها، مبنای بازنگری در رویهها، ارتقاء سطح دانش فنی تیمها، و تقویت استراتژیهای مدیریت ریسک در پروژههای آتی خواهد بود. KPE با پذیرش مسئولیت تجربیات گذشته و تمرکز بر یادگیری مستمر، همچنان خود را متعهد به پیشبرد مرزهای دانش فنی و انتقال تجربیات ارزشمند در صنعت نفت کشور میداند و این تجربه را، گامی در جهت بلوغ هرچه بیشتر توانمندیهای بومی در حوزه خدمات پیچیده مهندسی مخازن تلقی میکند.